شرکت میلشبار یزد

چکیده

استرس گرمایی چیست؟ گاوها با هضم غذا و تولید شیر، گرما تولید می کنند. وقتی در زیر نور خورشید
قرار می گیرند، گرمای خورشید را هم جذب می کنند. تنش گرمایی زمانی رخ می دهد که گاوها گرمای
بیشتری تولید می کنند و یا گرمای زیادتری را جذب می کنند به طوری که با تنفس، تعرق و باز دمیدن در
هوا، توسط گاوها به راحتی این گرما از بین نمی رو د. استرس گرمایی منجر به افزایش میزان تنفس، دمای
بدن، تعریق و زمان ایستادن گاو ها در بهابند می شود.
چرا استرس گرمایی یک مسئله مهمی است؟ استرس گرمایی برای گاوداران هزینه دارد. گاوهای شیرده
تحت فشار گرمایی مصرف ماده خشک، تولید شیر و میزان بارداری و مدت آنرا کاهش میدهند. وجود
استرس گرمایی همچنین منجر به افزایش لنگش، بروز بیماری، افزایش روزهای باز و نرخ مرگ و میر
می شو د. گاوهایی که دیر باردارمی شوند، با تنش گرمایی دارای دوره های بارداری کوتاه تر، گوساله هایی
با وزن کمتر هنگام تولد، کاهش تولید شیر و اختلال درعملکرد سیستم ایمنی بدن مواجه هستن د. گوساله ه ا
یا تلیسه های حاصل از گاوهای گرماز ده در 30 هفته اول شیردهی، شیر کمتری تولید می کنن د .
چه موقع گاوها شروع به عکس العمل تنش گرمایی می کنند؟ گاوها در دماهای بسیار پایین تر از انسان ها
استرس گرمایی را تجربه می کنند. به طور کلی، تنش گرمایی ملایم حدود 72 درجه فارنهایت با 50 درصد
رطوبت شروع می شو د .
گاوهای پر تولید بیشتر غذا می خورند و گرمای بیشتری تولید می کنند. آنها می توانند در اصطبل ها با
تهویه خو ب، در دمای هوای تا 65 درجه فارنهایت ، استرس گرمایی را تحمل کنند.
تنش گرمایی منجر به کاهش تولید شیر، کاهش عملکرد تولید مثلی و عملکرد ایمنی در گاوهای شیرده و گاو
های خشک شیری می شود. هم دما و هم رط وبت محیط بر میزان تنش گرمایی گاوهای شیری تأثیر می
گذارد. تحقیقات اخیر نشان داده است که گاوهای شیرده هنگامی که شاخص دما و رطوب ت (THI) بیش از
68 )یعنی دمای 72 درجه فارنهایت با 45 درصد رطوبت نسبی، یا 80 درجه فارنهایت بدون رطوبت(
بیشتر می شود، تولید شیر را کاهش می دهند. گزارشات در تحقیقات قبلی نشان داده است که تاثیر استرس
گرمایی بر گاوهای شیری منجر به کاهش تولی د شیراست. اثرات مضر بر بیان فحلی، میزان لقاح و قابلیت
زنده ماندن جنین قبل از مشاهده کاهش تولید شیر در آنها رخ می دهد و ممکن است در شاخص دما و رطوبت
تا 55 یا 60 درصد حاد ث شود. به طور کلی، حداکثر کاهش تولید شیر در نتیجه تنش گرمایی تا 36 تا 48
ساعت پس از رویداد اولیه تنش گرمایی دیده نمی شود. به نظر می رسد گاوهای شیری مسن در مقایسه با
گاوهای جوان بیشتر تحت تأثیر قرار می گیرند و همه گاوها به طور مشابه به استرس گرمایی پاسخ نمی
دهند.
گاوهای خشک نیز تحت تأثیر تنش گرمایی قرار می گیرند. گاوهای خشک تحت فشار گرمایی در دوران
شیردهی بعدی 1000 تا 2000 پوند شیر کمتر تولید می کنند. علاوه بر این، رشد جنین به دلیل کاهش جریان
خون در رحم کاهش می یابد و این در نتیجه کاهش منابع تغذیه ای برای جنین در حال رشد اس ت. این اثرات
منجر به تولد گوساله های کوچکتر در نتیجه استرس گرمایی، در اواخر بارداری می شود. بنابراین، شیوه
های مدیریت مناسب، امکانات و تا حدودی بازنگری مدیریت تغذیه لازم است تا اثرات استرس گرمایی نه
تنها در گاوهای شیرده بلکه در گاوهای خشک نیز کاهش یابد .
برای حفظ متابولیسم طبیعی، دمای بدن گاو باید نسبتا ثابت بماند. علاوه بر این، دمای اصلی بدن باید کمی
بیشتر از دمای محیط باشد تا بتواند گرما را به محیط خارجی منتقل کند. همانطور که قبلا هم اشاره شد،
گرما از هضم خوراک و متابولیسم مواد مغذی ایجاد می شود. هنگامی که گاوهای شیری در معرض افزایش
دمای محیط ویا رطوبت محیط خارج از ناحیه خنثی حرارتی خود قرار می گیرند، محیط گاو باید خنک شود
تا امکان تبادل حرارتی بین گاو و محیط او ایجاد شود و از افزایش یا کاهش زیاد از حد آن جلوگیری شود.
دمای بدن گاو گاوهای شیری با ایجاد سایه بان روی آخورها، افزایش تهویه و خنک کننده هوای اطراف
توسط فن ها به تنهایی یا در ترکی ب با آبپاش ها، می توانند آثار مضر استرس گرمایی بر تولید شیر، تولید
مثل و سیستم ایمنی آنها را به حداقل برسانن د .
برخی از نکات کلیدی که گاو دار باید برای کاهش تنش گرمایی به خاطر بسپارد عبارتند از :
– در سیستم های فری استال فن های بالای سر دامها، در محوطه اسک ان دامها و روی آخوهای
خوراک باید به طور خودکاریعنی زمانی که دما و رطوبت به THI 68 برسد )یعنی دمای 72
درجه فارنهایت با 45 درصد رطوبت نسبی، یا 80 درجه فارنهایت بدون قید( روشن شوند.
– تامین رطوب ت ) در آب و هوای خشک تر، از فن ها باید در ترکیب با آبپاش ها استفاده شو د ( ،
نازل ها باید 0.5 گالن در دقیقه آب، با 20 تا 40 پوند/اینچ مربع فشار [psi] را داشته با شن د ) که با
این شرایط موهای گاو را خیس می کند.( آبپاش ها به طور کلی در هر پریود باید 1 تا 3 دقیقه
روشن باشند، سپس برای بقیه چرخه 15 دقیقه خاموش می شوند. مدت زمان عمل آبپاش ها با
افزایش دما افزایش می یابد .
– از فن ها و آبپاش ها )در محیط های مرطوب( باید برای خنک کردن گاوهایی هم که منتظر
دوشیدن هستند استفاده شود و زمان نگهداری گاو ها در انتظار شیر دوشی باید به حداقل برس د .
– تعداد فن ها باید کافی بوده، در ارتفاع حدود 12 فوت در امتداد طول آخور نصب شوند. فاصله
توصیه شده بین فن ها برای فن های 36 اینچی 30 فوت و برای فن های 48 اینچی 40 فوت
اس ت. ) ۱ )
– زاویه صحیح فن ها )زاویه 20 درجه( اس ت وبای د به درستی کارکنند. فن ها و نازل ها نیز باید
مرتبا تمیز شون د .
– حرکت گاوها را باید به حداقل رسانید و گاوهای شیری و تلیسه ها را در کوتاهترین زمان در محل
انتظار نگهداری گر دن د .
– اگر تاسیساتی برای گاوهای خشک طراحی نشده امکان خنک شدن ن داشته باشند، با یک ساع ت
نگهداری آنها در محیط انتظاربا فن ها و آب پاش ها به خنک سازی گاوهای خشک کمک می کند.
بهرحال، سرد کردن مداوم گاوهای خشک ضروری است.) ۳،۱ )
– در قسمت جنوب شرقی امریکا که منطقه نیمه گرمسیری و مرطوب است، گاوها در معرض دوره
های طولانی دمای بالای محیط و رطوبت نسبی بالا قرار دارند. از آنجا که وسایل خنک کننده اولیه
برای دفع گرما از بدن گاو )تشعشع، هدایت، همرفت( با افزایش دمای محیط کم اثر می شود، گاو به
طور مداوم به خنک کننده تبخیری به شکل عرق کردن و نفس نفس زدن وابسته می شود. رطوبت
نسبی زیاد باعث خنک شدن تبخیری می شود، به طوری که در شرایط گرم و مرطوب رایج در این
مناطق، گاو شیری نمی توان د گرمای اضافی بدن را برای جلوگیری از افزایش دمای بدن دفع کند.
افزایش دمای هوا، شاخص دما-رطوبت و افزایش دمای راست روده از آستانه های بحرانی با کاهش
مصرف ماده خشک ) DMI ( و کاهش عملکرد شیردهی و بازدهی شیر ارتباط دارد. اصلاحات شامل
ایجاد سرپناه و سایه بان، انبارهایی که تهویه منفعل را افزایش می دهند ، و افزودن فن و اسپرینکل
باعث افزایش از دست دادن حرارت بدن ، کاهش دمای بدن و بهبود DMI می شود. فن آوری های
جدید از جمله تهویه تونل در حال بررسی است تا مشخص شود آیا مزایای خنک کننده را ارائه می
دهند یا خیر. انتخاب ژنتی کی برای تحمل حرارت ممکن است امکان پذیر باشد ، اما ادامه انتخاب برای
عملکرد بیشتر در صورت عدم توجه به تحمل حرارتی منجر به حساسیت بیشتر به تنش گرمایی می
شود. نیازهای تغذیه ای گاو در طول استرس گرمایی تغییر می کند و تجدید رژیم غذایی برای کاهش
DMI ، نیاز به افزایش تراکم مواد مغذی ، تغییر نیازهای غذایی ، اجتناب از افراط در مواد مغذی و
حفظ عملکرد طبیعی شکمبه ضروری است. حفظ عملکرد گاو در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب
در آینده به احتمال زیاد نیاز به بهبود قابلیت خنک سازی ، پیشرفت مستمر در فرمولاسیون تغذیه ای و
نیاز به پیشرفت ژنتیکی دارد که شامل انتخاب برای تحمل گرما یا شناسایی صفات ژنتیکی است که
تحمل گرما را افزایش می دهد.) ۲ ، ۳ )
مواد و روشها
محل انجام آزمایش شرکت میلشبار یزد با سابقه ۴۰ سال کشاورزی و دامپروری بود. این شرکت در سابقه
کاری خود در طول فعالیت با کمترین تعداد ۵۰۰ راس حیوان مول د، بکار تولید شیرمشغول و برای دوبار
گاودار نمونه ملی شده است. برای این آزمایش ازتعداد ۳۵ راس گاو شکم اول )تلیسه زاییده( که به دو
گروه به طور تصادفی به نحوی تقسیم شدند که میانگین روز شیردهی آنها تقریبا برابر بو د. به یک گروه
از این تلیسه ها با میانگین روز شیردهی یا فاصله زایش ۱۵۶.۳۵ روز به تعداد ۱۷ راس این ماده تحت
آزمون به میزان ۵ کیلو گرم در تن در کنسانتره از دهم مرداد ماه )گروه ۱ ( ارایه ش د، به گروه دوم به تعداد
۱۸ راس با میانگ ین روز شیرده ی ۱۵۵.۳۵ جیره معمولی ارایه گردی د )گرو ه ۲ ( استفاده گردی د. دوره عادت
پذیری این گاوها ۱۵ روز بو د. بعد از ۱۵ روز که عملا هر دو گروه به جیره تحت آزمون و جیره
متعارف مخصوی خودشان عادت کرده بودن د. رکورد های زیر اندازه گیری و ثبت ش د.
۱ – مقدار شیر تولیدی در سه وع ده بصورت یک روز درمیا ن
۲ – دمای رکتوم حیوان در غروب آفتا ب بصورت یک روز درمیا ن
۳ – آزمون ترکیبات شیر برای شش نمونه از هر گاو در طول ۱۲ روز .
۴ – برگشتی خوراک از آخوره ا
داده های مربوطه با نرم افزار آماری SAS به روش GLM با الگوی t-test وبرای مقایسه میانگین ها
ازروش دانکن اس تفاده شد.
نتای ج
الف – مقدار شیر تولیدی در سه وعده
در طول یکماه آزمون بعد از دوره عادت پذیری به تعداد ۱۴ رکور د بصور ت یک روز در میان از گاو ها
ثبت شد. میانگین تولید روزانه هر گروه بصورت داده های تکراری در آزمون t-test با استفاده از
مقایسات میانگین دانکن در جدول زیر آمده است، در مدل آماری مربوطه روزهای شیردهی هر گاو هم
بعنوان یک عامل ثابت بصورت کوواریت در نظر گرفته شد، ولی تاثیر این عامل نیز بر داده های شیر
تولیدی معنی دار نبو د (P>0.05) . قابل توجه است که اختلاف معنی داری از لحاظ آماری درتولید هر
روز و در کل شیر تولیدی دو گروه مشاهده نش د، تنها درهفتمین رکورد میزان شیر تولیدی گروه شاهد با
گروه تیماری اختلاف معن ی داری داش ت (P<0.05) که احتمالا بلحاظ بروز فحلی در برخی ازگاوهای
گروه تیماری بود. در رکورد های اولیه وبعضی از رکورد ها گروه شاه د و گاها گروه تیماری مقدار شیر
بیشتری تولید کرده بودند ولی روند خاصی نداشت.

در گزارشات آمده است که با افزایش تولید شیر در گاوها حساسیتشان به تنش گرمایی بیشتر می شو د) ۳ ،)
در این آزمایش گاو های شکم اول که از لجاظ کلی مقاومترو میزان شیر تولیدی کمتری دارند بکار گرفته
شده بو د، شاید یکی از دلایل عدم مشاهده اختلاف م عنی دار بین شیر تولیدی گروه آزمایشی و گروه شاه د،
مقاومتر بودن گاو های جوان و شیر تولیدی کمتر آنها نسبت به گاو های مسن ترباشد. در ارزیابی های
بعدی می بایست گاوهای باشکم بالاتررا در ارزیابی منظور و تیمارهای متفاوتی را برای آزمون کارایی
این ماده در گروههای مختلف قرارداد.
با گذشت زمان و طولانی شدن شیردهی گ او های تحت آزمون اگرچه کوواریانس روزهای شیردهی تاثیر
معنی داری روی شیر تولیدی نداشت ولی روند تولید کاهشی بود که امری طبعی و عادی است چراکه
گاوها همگی ازپیک تولید گذشته بودند و روند کاهشی تولید شیر منطقی بنظر میرسید. گراف زیر این
موضوع را دررابطه با کل شیر تولیدی در این رکورد ها نشان میدهد .

درگراف فوق tot مجموع شیر تولیدی، dm روزهای شیرده، گروه ۱ گروه تیماری و گروه ۲
گروه شاهد است
دمای بدن گاو ها
تعیین درجه حرارت بدن گاو، دماسنج وسیله ای ب سیار مفی د و ارزان بر ای گاوداران است. گاو را بای د به
بصورت صحیحی با استفاده از راهرونرده ای مهار کرد، دماسنج را در رکتوم گاو قرار داد و روی مخاط
)پوشش( راست روده فشار داد. دمای طبی عی یک گاو بالغ حدود 38.5 درجه سانت یگرا د )تقریب ا 101.5
درجه فارنهای ت اس ت. دمای بیش از 39.5 درجه سان تیگرا د ) 103 درجه فارنهای ت( ممکن است نشان دهنده
یک فرآین د عفونی یا التها ب ی باش د) ۴ . )
از اول مهر ماه تا سی ام شهریورماه به تعداد ۱۲ رکورد از تمانی گاوها از ناحیه رکتوم در هنگام عصربا
ترمومتر دیجیتال دمای بدن اندازه گیری وثبت ش د. برای آنالیز آماری و مقایسه بین گروه تیماری و شاهد
با استفاده از مقایسه میانگین ها t-test روش GLM از نرم افزار آماری SAS استفاده شد

همانطوریکه د رجداول فوق آمده اس ت، نتایج چنین نشان داد که میانگین دمای بدن گروه های گاومربوط به
هرتیمار که در عصر هنگام گرفته م یش د، در اکثر روزها بدن گاو های گروه تیما ری دمای کمتری از
گاوهای شاهد دارا بودند. اما تنها در روز ۱۶ شهریور این اختلاف معنی داروحت ی میانگین دمای گروه
تیماری 0.31 درجه سانتیگراد کمتر از گروه شاهد بو د (P<0.05) . در مجموع با توجه تمامی رکورد ها
در این ارتباط بدون احتساب روز ۱۶ شهریورمی توان بیان کرد که احتمالا این دمای کمتر، ناشی از
استفاده از رژیم غذایی حاوی ماده ضد استرس گرمایی باش د.
ا گر دمای هوا بالاتر از 20 – 25 درجه سان تیگرا د در آب و هوای معتدل و 25 – 37 درجه سان تیگرا د در آب
و هو ای گرمسی ری مانند هن د باش د، واکنش بدن برای از دست دادن حرارت بدن افزایش می یابد ] 6 ، 5 [. در
ن تیجه دمای سطح بدن، تعداد تنفس ) RR (، ضربان قلب و دمای رکتوم ) RT ( افزا یش مییاب د که به نوبه
خود بر مصرف خوراک، تولی د و راندمان تولی د مثل ح یوانا ت تأ ثیر م یگذار د. شاخص RT> 39.0 درجه
سان تیگرا د و RR> 60 در دقیقه نشان داد که گاوها تحت HS کافی برای تأ ثیرگذاری بر تولی د شیر و
بارو ری بودند ] 6 . ]
ترکیبات شی ر
در رابطه با ترکیبات شیر نتیجه قابل توجه اس ت. مقدار درصد چربی شیر گاوهای تحت رژیم غذایی ویژه
و رژیم معمولی تفاوت معنی داری را نشان نداد (p>0.05) ، اگرچه مقدار چربی شیر گروه تیماری کمتر
از گروه آزمایشی بو د، بترتیب ۳.۱۷ و ۳.۲۸ درصد میانگین درصد چربی این دوگروه بو د.
در بزهای شیری گزارش شده است که استرس گرمایی باعث کاهش درصد چربی شیر میگردد) ۷ )
ولی از لحاظ ماده خشک ب دون چربی وهمچنین دانسیت ه میانگین مقادیر گروه تیماری بالاتر از گروه شاه د
بدست آمد (P<0.05) . میانگین ماده خشک بدون چربی در گروه تیماری ۸.۵۴ در مقایسه با گروه شاه د
۸.۲۸ بالاتر ب دست آم د.
کادذرو همکاران گزارش کردند در هوای گرم ترکیب شیر گاوها مثل چربی، پروتئین و ماده خشک بدون
چربی (SNF) شیر کاهش زیادی دارد) ۸ )
میانگین دانسیته گروه تیماری نیز بالاتر از گروه شاهد و بت رتیب ۳۲.۰۵ و ۳۱ بو د (P<0.05) . اگرچه
میانگین درصد پروتئین شیرگاوهای گروه تیماری نسبت به گروه شاهد بالاتر بو د ولی این اختلاف از لحاظ
اماری معنی دارنبو د (P>0.05) . ارقام فوق برای دوگروه تیماری و شاهد بترتیب ۳.۲ و ۳.۱۳ درصد بو د.
بحث
افزودن ماده تحت آزمون به جیره گاو ها در برخی از موارد بر مقدار و ترکیبات شیر و دمای بدن آنها
بصورت جزیی تاثیر گذار و مثبت بو د. این گونه موارد میتواند نقطه قوتی باش د که در این ارتباط
وجوددارد و احتمالا می تواند بر عملکرد گاوهاییکه در معرض تنش گرمایی هستند موثرباش د. اثبات
وتحقق این امرنیاز به مطالعه بیشتر، مصرف و مقایسه سطوح متفاوتی از این ترکیب درجیره گاوهایی با
شکم های بالاتر باش د.
منابع:
. ۱ (Gay ،Virginia Tech Extension Engineer ،Pub 442-763).
– ۲ J Dairy Sci. 2003 Jun;86(6):2131-44. doi: 10.3168/jds.S0022-0302(03)73803-X
Effects of heat-stress on production in dairy cattle
J W West
3- Vet World. 2016 Mar; 9(3): 260–268.
Published online 2016 Mar 12. doi: 10.14202/vetworld.2016.260-268
PMCID: PMC4823286
PMID: 27057109
Impact of heat stress on health and performance of dairy animals: A review
Ramendra Das,1 Lalrengpuii Sailo,2 Nishant Verma,1 Pranay Bharti,3 Jnyanashree Saikia,4 Imtiwati,5 and Rakesh Kumar1
4-https://nadis.org.uk/disease-a-z/cattle/the-healthy-cow/
5. Vale W.G. Effects of environment on buffalo reproduction. Ital. J. Anim. Sci. 2007;6(2):130–142. [Google Scholar]
6. Sunil Kumar B.V, Kumar A, Kataria M. Effect of heat stress in tropical livestock and different strategies for its amelioration. J. Stress Physiol. Biochem. 2011;7(1):45–54. [Google Scholar]
7. Hamzaoui S, Salama A.A.K, Caja G, Albanell E, Flores C, Such X. Milk production losses in early lactating dairy goats under heat stress. J. Dairy Sci. 2012;95(2):672–673. [Google Scholar]
8. Kadzere C.T, Murphy M.R, Silanikove N, Maltz E. Heat stress in lactating dairy cows: A review. Livest. Prod. Sci. 2002;77(1):59–91. [Google Scholar]fo